تبلیغات
گپ فرهنگی - كاركرد اجتماعی دین در جوامع جدید
 
گپ فرهنگی
گپ فرهنگی
درباره وبلاگ


این وبلاگی است جهت در دسترس قرار دادن مقالات و معرفی كتابهای چاپ شده‌ی اینجانب؛ امیدوارم به كارآید و مقبول افتد.

مدیر وبلاگ : م. كافی
نویسندگان

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، قطب علمی فلسفه دین و مؤسسه آموزشی عالی بنت الهدی با همکاری هیأت حمایت از کرسی‌های نظریه پردازی نقد و مناظره، کرسی ترویجی کارکرد دین در عرصه اجتماع را با ارائه دکتر مجید کافی و نقد حجج اسلام صادق گلستانی و حسین کرمی تهرانی از اساتید و پژوهشگران حوزه علمیه برگزار کرد.

مجید کافی، استادیار و مدیر گروه جامعه شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در ابتدای این نشست به ارائه مبحث پرداخت و اظهار داشت: جامعه یک نظام و سیستم است و هر سیستمی کارکردهایی دارد.

وی ادامه داد: کارکردها به چهار گروه آشکار و منظور، پنهان و غیر منظور، مثبت و منفی تقسیم می‌شوند؛ هر سیستم‌ها می‌تواند یکی از این چهار کارکرد را دارا باشد؛ کارکردهایی که از ابتدا مد نظر هستند، کارکرد آشکار نامیده می‌شوند اما کارکردهایی که از ابتدا مد نظر نبوده و در نهایت خود نمایی می‌کنند، کارکرد پنهان هستند؛ هر یک از این کارکردها، می‌توانند مثبت و یا منفی باشند.

این پژوهشگر علوم اجتماعی افزود: آسیب‌شناسی به معنای در نظر گرفتن کارکردهای منفی است که ممکن است آن کارکردها می‌توانند مثبت و یا منفی باشند.

کافی خاطرنشان کرد:‌ دین نزد جامعه شناسان، نهاد تلقی می‌شود اما نزد عده‌ای از علما، تقلی کردن دین به عنوان نهاد، ناشایست است؛ این در حالی است که اگر دین، نهاد نباشد، کارکردی نخواهد داشت.

وی یادآور شد: دین معانی‌ای نزد علما دارد که تنها اگر به معنای اندیشه و معرفت دینی باشد، می‌تواند کارکردهایی داشته باشد؛ اما اگر معنای دین را تحقق اجتماعی و تاریخی بدانیم، جنجال بسیاری در خصوص کارکردهای دینی و آسیب‌شناسی آن به وجود می‌آید؛ دین به معنای تحقق اجتماعی، به عنوان یک نهاد تعریف می‌شود و مورد بحث جامعه شناسان است؛ در جوامع امروزی نیازمند به چیزی هستیم که اجزای مختلف جامعه را به هم پیوند بزند.

کافی گفت: دین تا قرن هفدهم، مراکز اجتماعی و سازمان‌ها را تعریف می‌کرد اما از قرن هفدهم که جامعه به سوی سکولاریسم پیش رفت، دین از کارکردهای خود بازماند؛ جوامع سکولاریسم با بنیانگذاری فرهنگ، خواستند تا کاری که دین در جوامع سنتی انجام می‌داد، فرهنگ در جوامع مدرن انجام دهد.

وی یادآور شد:‌ حوزه‌های علمیه در جوامع سنتی، نقش دین را بازی می‌کردند اما در جوامع مدرن، دانشگاه‌ها این وظیفه را انجام می‌دهند؛ دین در جوامع سنتی، به تمام ابعاد زندگی جهت می‌داد و به صورت فرانهادی عمل می‌کرد اما در جوامع سکولار، فرهنگ است که به صورت فرانهادی عمل می‌کند و بحث اینجا است که دین هنوز می‌تواند فرانهادی عمل کند یا به نهاد تبدیل شده است؟

این پژوهشگر علوم اجتماعی اظهار داشت:‌ از آن‌جایی که جامعه ما کاملا دینی نیست و میان نهادهای دینی و سکولار نوسان وجود دارد، به نظر می‌رسد که دین در جامعه امروز، به یک نهاد تبدیل شده است؛ نهاد یک سری قواعد انتزاعی و برطرف کننده یک سری نیازهای اساسی انسان است؛ به این معنا که انسان در هر زمان و هر جامعه و هر جغرافیا به آن نیازمند است.

کافی ادامه داد: نیازهای همیشگی بشر شامل خوراک، آرامش، روابط جنسی، یادگیری و امنیت بوده است و برای این پنج نیاز، پنج نهاد شکل گرفته است؛ نهاد خانواده برای نیاز جنسی، نهاد دین برای نیاز آرامش، نهاد حکومت برای نیاز امنیت و نهاد آموزش و پرورش برای نیاز یادگیری به وجود آمده است.

وی افزود: دین اگر نهاد باشد، یک سری مقررات و ضوابط برای ما تعریف می‌کند که هر زمان نیاز به آرامش ایجاد شد، بتوانیم از آن مقررات استفاده کنیم؛ آرامش یافتن ما مقررات و قوانینی دارد از جمله این‌که دین می‌گوید هر زمان نیاز به آرامش داشتید، به زیارت قبور اموات بروید.

استادیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه یادآور شد: دین در طول تاریخ مخالفت‌های جدی بسیاری داشته است اما به علت وجود کارکردهایی برای دین، این نهاد هنوز در جوامع مختلف زنده و پویا مانده است؛ البته این منافاتی با تکامل و رشد دینی ندارد.

کافی با طرح سؤالاتی تأکید کرد: دین کارکرد دارد و به همین سبب به حیات خودش ادامه می‌دهد اما ما چگونه می‌توانیم کارکردهای دین را احصا کنیم؟ کارکردهای دین را تنها باید از دریچه دین داری ببینیم؟ سکولارها نمی‌توانند کارکردهایی برای دین در نظر بگیرند؟

وی گفت: سکولارها در گذشته به دنبال سکولار کردن دین و جامعه بودند اما امروز می‌خواهند سکولاریسم را دینی کنند به این معنا که از یک سری کارکردهای دین برای منزوی کردن جوامع استفاده کنند.

این پژوهشگر علوم اجتماعی به راه‌های استخراج کارکردهای دین اشاره و تصریح کرد: دین را می‌توان از متون دینی و روایات ائمه معصومین(ع) استخراج کرد و همچنین می‌توان دین را از منظر باور دین‌داران و تحقق تاریخی آن بررسی کرد تا به کارکردهای دین رسید؛ همچنین می‌توان دین را از منظر سکولارها استخراج کرد که در این راستا پیشنهاد می‌شود کتاب‌هایی همچون «دین نزد دین ناباوران» مطالعه شود.

وی عنوان کرد: امروزه نیاز نیست که سخنان جامعه شناسان در زمینه کارکردهای دین بررسی شود؛ بهتر است که به کارکردهای دین از منظر سکولارها بپردازیم که نکات جدیدی را مد نظر گرفته اند؛ یکی از راه‌های بررسی کارکردهای دین به ویژه کارکردهای دین در جوامع معاصر، مقایسه کارکردهای دین با کارکردهای سکولاریسم است؛ به خصوص اگر کارکردهای دین از زبان یک سکولار بیان شده باشد؛ پرسش از دین داران درباره کارکردهای دین، بحثی روانشناسی است و سایر موارد، مباحثی اجتماعی است.

استادیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با اشاره به سطح کارکرد دین، ادامه داد: گاهی از کارکردهای ادیان به طور مشترک بحث می‌شود، گاهی بحث از کارکردهای یک دین خاص مثل اسلام می‌شود، گاهی نیز از کارکردهای مناسک، مراسم، نمادها، آداب و رسوم یک دین خاص مثل اسلام گفت‌وگو شود؛ در این جلسه درباره کارکرد اسلام به عنوان یک دین بحث می‌شود.

وی افزود: نخستین کارکردی که برای دین مطرح می‌شود، رفع نیاز است و اختلاف در اینجا است که آیا دین تنها یکی از نیازها را برطرف می‌کند و یا برطرف کردن تمامی نیازها مدنظر است؟ دین در جوامع سنتی ناظر به برطرف کردن تمام نیازها است اما در جوامع مدرن، تنها به دنبال برطرف کردن نیاز آرامش است.

این پژوهشگر علوم اجتماعی یادآور شد: قدیم اگر می‌خواستند کودکی را آموزش دهند، او را به پای منبر روحانیان و کلاس‌های حوزه‌های علمیه می‌بردند؛‌ بنابراین، دین در آموزش‌های کودک هم رخنه می‌کرد؛ امروز این گونه نیست که دین در متن آموزش‌های کودکان و نوجوانان وجود داشته باشد و چون روح دین از آموزش‌ها رخت برکنده، اثربخشی آموزش هم زیر سؤال رفته است.

وی گفت: نقش دین در آموزش یکی از مباحث جدی و مورد بررسی جامعه شناسان است؛ البته درباره جایگاه دین در اقتصاد، امنیت، آرامش و سیاست هم، بحث‌های بسیاری وجود دارد.

استادیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با اشاره به یکی دیگر از کارکردهای دینی تصریح کرد:‌ اگر دین در جامعه نباشد، هماهنگی جامعه از بین می‌رود؛ جامعه مثل یک سیستم است که دستگاه‌هایش از هم جدا هستند اما همگی در راستای هدفی خاص فعالیت می‌کنند.

وی تأکید کرد:‌ تمامی ادیان تصویری کدر از انسان دارند؛ این نشان می‌دهد که انسان به خودی خود هیچ‌گاه نمی‌تواند به سعادت برسد و یکی از کارکردهای دین، ربط دادن میان دستگاه‌ها است تا انسان‌ها به صورت هماهنگ عمل کنند.

کافی عنوان کرد: در همه جوامع‌، انسان‌ها احساس ناامنی و ترس دارند و همگی از مرگ می‌ترسند اما یکی از کارکردهای دین، توجیه مرگ برای انسان‌ها است تا مرگ هراسی آنان از میان برود؛ ترس از وقایع ناخوشایند و استرس‌ها در میان تمامی انسان‌ها رواج دارد اما انسان‌های دین‌دار کمتر از انسان‌های بی دین با این گونه ترس‌ها مواجه می‌شوند.

این پژوهشگر علوم اجتماعی بیان کرد: از جمله بحث‌های مهم جامعه شناسی این است که آیا ما موظف به برطرف کردن نیازهای فردی هستیم یا جمعی؟ اگر بگوییم نیازهای فردی، سیستم جامعه به هم می‌ریزد و اگر بگوییم نیازهای جمعی، استعدادهای فردی زیر سؤال می‌رود.

وی ادامه داد: یکی از کارکردهای دین، ارتباط برقرار کردن میان نیازهای فردی و جمعی است؛ نماز جماعت هم نیاز فردی را برطرف می‌کند و هم حق جمع را ادا می‌کند؛ عبادت‌های جمعی میان برطرف شدن نیازهای فردی و جمعی را جمع می‌کند.

کافی ابراز کرد: یکی از کارکردهای دینی، حل مسائل اجتماعی است؛ مراقبت نفس و پرهیز از تضییع حق دیگران و نیز تأکید بر راضی کردن دیگران از خود، سبب حل بسیاری از مسائل اجتماعی می‌شود؛ امام خمینی(ره) فرموده‌اند که اگر همه انبیاء الهی در جایی جمع شوند، اختلافی میان شان ایجاد نمی‌شود؛ از سوی دیگر، در میان زندانیان، هیچ اهل نمازی پیدا نمی‌شود؛ بنابراین نهادینه شدن فرهنگ دینی در زندگی افراد، جامعه سالمی را در پی دارد.

حجت‌الاسلام گلستانی: دین فرانهادی عمل می‌کند / کارکردهای دین را باید از کتاب و سنت گرفت

در ادامه نشست، حجت‌الاسلام صادق گلستانی، عضو هیأت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) به ایراد سخنرانی و نقد مباحث مطرح شده، پرداخت و اظهار داشت: تعریف دین در مبحثی که ارائه شد، نامفهوم ماند و معلوم نشد که چه نوع دینی مد نظر ارائه دهنده است؛ دکتر کافی در این نشست تنها کارکرد دین در جوامع مدرن و راه‌های استخراج دین را بیان کرد.

ستاد حوزه علمیه بیان کرد: تقسیم بندی ارائه دهنده برای جامعه شناسان کلاسیک است؛ آنان معتقدند که سابقا، علمای دین در مسائل خانواده و قانون گذاری دخالت می‌کردند اما امروزه به سبب تقسیم کار اجتماعی، نیازمند نهادهای تخصصی هستیم و هر نهادی هم کارکردهای خاصی دارد و بدین صورت، کارکردی برای دین نمی‌ماند.

وی ادامه داد: جامعه شناسان تمامی کارکردها را قبول دارند، اما می‌گویند دین نمی‌تواند مدیریت جامعه را به عهده داشته باشد؛ استدلال‌هایی هم دارند که یکی از آن‌ها عقلانیت جدید است؛ بر اساس مطالعات جامعه شناختی جدید در زمینه کارکرد اجتماعی دین، این‌طور نیست که دین کارکردی نداشته باشد بلکه در شرایط امروز، نمی‌تواند در جامعه نقش فرانهادی داشته باشد و کارکردهایش عملی شوند.

استاد حوزه علمیه ادامه داد: دین را نباید یک نهاد دانست بلکه دین کاملا فرانهادی عمل می‌کند؛ این سخن جامعه شناسان که دین دیگر قابلیت فرانهادی عمل کردن را ندارد، سخنی باطل است؛ آموزه‌های دینی مجموعه‌ای از گزاره‌ها هستند که نهاد خانواده و اقتصاد و آموزش و پرورش را شکل می‌دهند؛ حضور دین در مدیریت جامعه به صورت فرانهادی به این معنا است.

عضو هیأت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) خاطرنشان کرد:‌ کارکرد اجتماعی دین در دنیای جدید بر اساس آموزه‌های دینی، تنظیم مناسبات و تبیین حیات اجتماعی است؛ کارکردهای دین را باید از کتاب و سنت اخذ کرد.

دکتر کافی: در جوامع امروزی، فرهنگ جای دین را گرفته است

در پایان نشست، دکتر مجید کافی به بیان پاسخ‌هایی بر نقدهای ایراد شده پرداخت و با اشاره به این سخن که دین را باید فرانهادی دانست، اظهار داشت: اگر دست من باشد، که جایگاه رفیعی برای دین در نظر دارم؛ اما باید دید که دین در جوامع مدرن امروز چه جایگاهی دارد.

استادیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه بیان کرد: در جوامع امروز، فرهنگ جای دین را گرفته و در چنین شرایطی، دین مانند سایر نهادها، تنها به صورت یک نهاد عمل می‌کند؛ تحقق دین در واقعیت یعنی آن چیزی که در رفتارهای مردم در جامعه جاری و ساری است؛ بنابراین تنها در جوامعی می‌توان به اقتصاد و فرهنگ و آموزش جهت دینی داد که فرهنگ آن وجود داشته باشد.

کافی ابراز کرد: ما در اعتقادات خود، دین را به صادق و کاذب تقسیم بندی می‌کنیم اما یک جامعه شناس با صرف دین در برابر سکولاریسم سر و کار دارد.

وی افزود: این‌که حجت‌الاسلام گلستانی فرمودند «کارکرد دین را از کتاب و سنت و قرآن بگیریم» در واقع نوعی ارائه تفسیر از قرآن کریم است و وضعیت مطلوب در جامعه را بیان می‌کند؛ اما وضعیت کارکردهای دین، وضعیت موجود است نه وضعیت مطلوب.

مدیر گروه جامعه شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با تأکید بر این‌که اخذ و گرفتن کارکردها از متون دینی، نوعی تفسیر و اخذ وضعیت مطلوب از کتاب و سنت است، خاطرنشان کرد:‌ یکی از کارکردهای نماز در قرآن، نهی شدن از فحشاء است، این وضعیت مطلوب است و شکی در آن نیست اما کارکرد کنونی جامعه ابتلا به فحشای بسیاری از نمازگزاران است./997/ز501/ف






نوع مطلب : سخنرانی‌ها، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
سه شنبه 28 شهریور 1396 03:37 ق.ظ
My spouse and I stumbled over here from a different web address and thought I might
as well check things out. I like what I see so i am just following you.
Look forward to finding out about your web page
yet again.
سه شنبه 17 مرداد 1396 02:44 ق.ظ
What's up Dear, are you actually visiting this site daily, if
so after that you will definitely obtain fastidious knowledge.
جمعه 13 مرداد 1396 05:00 ب.ظ
I feel this is among the most vital information for me. And i am satisfied studying your article.

But should commentary on few normal things, The website style is perfect, the articles is actually
great : D. Good activity, cheers
یکشنبه 25 تیر 1396 08:06 ق.ظ
Howdy! I could have sworn I've been to this website before but after checking through some of the post I realized it's new to
me. Anyhow, I'm definitely glad I found it and I'll be bookmarking and checking back frequently!
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 04:01 ق.ظ
This is my first time pay a quick visit at here and i am really pleassant to read everthing at one place.
دوشنبه 18 اردیبهشت 1396 10:19 ب.ظ
Right here is the right web site for everyone who hopes to understand
this topic. You realize so much its almost hard
to argue with you (not that I actually will need to?HaHa). You certainly put
a new spin on a topic which has been written about for ages.
Excellent stuff, just great!
جمعه 1 اردیبهشت 1396 01:00 ق.ظ
I am sure this paragraph has touched all the internet people, its really
really nice paragraph on building up new webpage.
دوشنبه 21 فروردین 1396 05:22 ب.ظ
Excellent, what a website it is! This website provides helpful information to us,
keep it up.
سه شنبه 15 فروردین 1396 12:20 ب.ظ
Good post. I learn something new and challenging on websites I
stumbleupon every day. It will always be useful
to read through articles from other authors and use
something from other websites.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


پیوندهای روزانه
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :